Triyanda ismine ilk olarak Osmanlı dönemi 1467 ve 1475 yılındaki kayıtlarda rastlıyoruz. 1467 tarihli kayıtlarda İzmir kazasının güneyinde yer alan köylerden sadece Mesavli(Çakaltepe), Emirdoğan, Kesri(özdere), Triyanda(Ayrancılar) ve Çapar(Çapak) bulunmaktadır.bunlardan Mesavli ve Kesri Cumaovasına, Çapar ve Emirdoğanda Triyanda (Aayrancılar) nahiyesine bağlıdır. O dönemin iki nahiye merkezi, Triyanda ve Cumaovasıdır. 1866 yılında İzmir'in Cunmaovası, Triyanda ve Torbalı nahiyeleri birleştirilerek Seydiköy merkez yapılmıştır.
Osmanlı döneminde toprakların büyük kısmının mülkiyeti devlete aittir. Bu topraklar, devlete hizmette bulunanlara hizmetlerinin karşılığı olarak dağıtılırdı. Osmanlılar, bir yerin fethine meteakip, “tahrir” denilen sayımları yaptırdıkları gibi bu tahrirleri her padişah değişikliğinde veya genellikle 30 yıl aralıklarla tekrarlatırlardı. 1467 tarihli tımar esasına göre yazılmış defterlerde , mesavli ile başlayan 230. Sayfada triyanda,emirdoğan,zeytini,çapak ve kesri görülmektedir.
Defterin 306. Sayfasından itibaren padişah hasları yer almaktadır. Kürdelen( Karşıyaka), manda(Bornova), urla , çeşme ,hereke, düzce, seferihisar nahiyeleri kayıtlıdır. Defter, köylünün toprağı işlemesine, kullanmasına göre “çift, nimçift, çiflikara ve kara” olarak ayrılmıştır. Bu tabirler topraksız, az toprklı veya çok toprağa sahip köylü karşılıdır. Emirdoğan, çapak, kesir, triyanda ve zeytini köyleri mukataa (vergi mükellefi) , olarak geçmektedir. Başbakanlık Osmanlı arşivi bab-ı defter-i kalemin tasnifi içinde 757 numarada bulunan bu defterde tımar esasına göre tanzim edilmiştir. Defterde sadece triyanda, çağış, gümüldür, çamlı, kesri, gölyaka ve kurdelen köylerinde iki cemaatin mevcudiyeti görülmektedir. Yaya ve yamaklar artık reaya( vergi veren halk) stataüsüne sokulmuş olduklarından çoğu çiftlik boşaltılmıştır. Çiftlilerde yaşayanların evlileri ; “ bennak” , bekarları, “mücerret” olarak kaydedilmiştir.
Cumhuriyet dönemi
Ayrancıların tarihi araştırıldığında ilk ne zaman kurulduğu hakkında kesin bir bilgi yoktur. İlk isminin Triyanda olduğu ve rumlar tarafından bu ismin verildiği rivayet edilmektedir. Ayrancılara ilk göçler Rumlar zamanında başlamış. Rumların çiftliğinde ve arazilerinde çalışan köylü halkı Rumların izni dahilinde ayrancılara sazlıktan olma ilk evlerini yapmaya başlamışlardır. Ayrancılar isminin nerden geldiği herkes tarafından merak edilmektedir. Bir rivayete göre yoğurtçuların altında kurulan Yörük çadırlarında yaşayan kişilerin çevreden gelip geçen insanlara keçi derisinden yaptıkları yayık ayranları ikram ettikleri ve çadır kurdukları mevki ye bu ismin verildiği anlatılmaktadır.
Yoğurtçular,afyon,denizli ve Konya'dan gelen göçlerle birlikte yerleşim oluşmaya başlamış, . Bu tarihten sonra ayrancılar verimli topraklarının oluşu ve sulak olması gibi nedenlerle hızla büyüyüp gelişmiş, şeftali ve tütün üreticiliği yaygınlaşmıştır. Tarım aletlerinin az olması tarımında bu dönemde insan gücüne dayalı olması hızlı nüfus artışının nedenlerinden biri olarak gösterilebilir.
İstiklal harbinden sonra ayrancılar, köy halkının hakimiyetine geçmiş 1943 yılından itibaren çiftlik arazilari ayrancılar halkına dağıtılmaya başlanmış ve sazlık evlerin yarine kerpiç ve taş binadan evler yapılmaya başlanmıştır
Ayrancılara ilk yerleşenler; kundakçı Hüseyin(kaya), dalaman Mehmet(çelebi), İbrahim çavuş, Kırlı Osman, Kara İbrahim, Dedeş Mehmet, Uzun Ali(yök), Hasan Taşkın, Muhtar Ahmet(yavuz),Koca İbrahim(yavuz), Molla Mehmet(Kaynak),İsa Dayı, Abdullah Kahya, Uzun Ali(arslan), Veli Şen(gök), Kayserili İsmail.
Resim ve bilgiler Ayrancılar Belediyesi Web Sitesinden Alınmıştır. www.ayrancilar.bel.tr
